Şimdi diyeceksiniz ki bu adam kafayı Yapay Zeka’ya taktı…. Yahu sana ne yaptı bu teknoloji? Anlatayım.. 2025’in son çeyreğinde tech dünyası tek bir soruyu konuşuyordu Dört şirket 2026’da altyapıya yaklaşık 725 milyar dolar harcayacak! Peki bu paranın karşılığında ne kadar gelir dönüyor? OpenAI‘ın yıllık gelir hızı, bu devasa harcamanın yüzde 3’ü kadar. Aradaki uçurumun adını koymak lazım. Bu duruma literatürde balon diyorlar. Ve tartışma artık “balon var mı” değil; “ne zaman ve nasıl patlar” üzerine dönmüş durumda… Balonu ben patlatmıyorum arkadaşlar gidişat bu yönde…
Ed Zitron — “yapay zeka bir dolandırıcılık” diyen İngiliz eleştirmen, ekonomik tarafı anlatıyor.
Stuart Russell — yapay zekanın ders kitabını yazmış Berkeley profesörü, kontrol tarafını.
Biri “bu iş çökecek ve ekonomiyi de götürecek” diyor, diğeri “çökmese bile bizi kontrolden çıkabilir” diyor. İkisini yan yana koyunca ortaya ilginç bir tablo çıkıyor. Hadi çaylarımızı alalım…
Önce Balonun İskeleti
Sezgi değil, ölçülmüş rakam. 2026 yılı için dört büyük hyperscaler’ın (Amazon, Microsoft, Google, Meta) altyapı harcaması rehberleri şöyle diyor…
2026 Yıllık Altyapı Harcaması
~200 milyar $ — Amazon
~190 milyar $ — Microsoft
~185 milyar $ — Google
~135 milyar $ — Meta
Toplam ~725 milyar $, 2025’e göre %77 artış · Kaynak: şirket bilanço rehberleri, 2026
Şimdi bu paranın hizmet ettiği saf-AI şirketlerinin gelirine bakalım. En büyükleri bile, tek bir Amazon’un altyapı bütçesinin yanında küçük hatta minnacık kalıyor!
Saf-AI Olan Şirketlerin Gelir Hızı (2026)
~65 milyar $ — Anthropic
~40 milyar $ — OpenAI
OpenAI’ın geliri, projeksiyonlanan 2026 hyperscaler capex toplamının sadece ve sadece ~%3’üne denk geliyor.
Herkesin hemfikir olduğu tek cümle şu: 400 milyar dolarlık yıllık altyapı harcaması ile ~100 milyar dolarlık kurumsal AI geliri arasındaki bu makas süresiz devam edemez. Tartışma sadece nasıl kapanacağı üzerine: gelir yükselerek mi, yoksa değerlemeler düşerek mi?
Bu Bir SAAS Modeli Yazılım Satmak Gibi Değil
Ed Zitron’un en can alıcı argümanı benim de aylardır kafamı kurcalayan şeydi. Klasik yazılımda kodu bir kez yazarsın, milyona satarsın. Marjinal maliyet sıfıra yakındır. Bir kullanıcı da olsa bir milyon kullanıcı da olsa, kod aynı koddur. Microsoft Office’i yazdın mı, yeni her müşteri neredeyse bedava sürüm yenilersin bug çözersin geliştirirsin falan ama sıfırdan aynı maliyeti hiçbir şekilde harcamazsın…
Dikkat! Yapay zekada bu model çalışmıyor.
Her yeni abone, daha fazla inference compute demek yani daha fazla GPU çok GPU biraz daha GPU.., daha fazla elektrik… daha fazla veri merkezi…
Abone arttıkça maliyet de doğrusal artıyor. “Ucuza sat, pazarı kap, sonra kâra geç” stratejisi tam da bu yüzden burada duvara çarpıyor. Çünkü ölçek büyüdükçe kâr değil, maliyet büyüyor.
ChatGPT çıktığında teknolojinin nasıl geliştiğine bakın! Sanki Sanallaştırma Teknolojisi gibi yepyeni bir dünya karşımıza gelmişti… Pardon 2000 ve sonrası doğumlu arkadaşlar sanallaştırma öncesinde ne yaptığımızı tahmin bile edemiyordur 🙂 Hoş bir sonraki nesil de abi kod yazmak mı? Üniversitede yazılım sınavını kağıda yazıp hocaya vermek mi? Gibi sorular da soracak…
Ancak AI teknolojisi ne kadar bizleri şaşırtsa da durum çok farklı…
Buna üç maliyet daha ekleyip durumu daha da kötüleştiriyoruz…
- Çip amortismanı: Nvidia artık her yıl yeni nesil çip çıkarıyor. Frontier eğitim için bir çipin ekonomik ömrü ~3 yıla düşmüş durumda. Burada dikkat çip fiziksel olarak ölmüyor, ama ön saftan düşüyor. Yani yetişemiyor geride kalıyor. Mecbur değiştireceksin…
- Eğitim maliyeti: Her yeni nesil model, sıfırdan ve daha pahalı bir eğitim demek. Maliyet yapısı her model neslinde resetleniyor.
- Doğrusal ölçek: Yukarıda anlattığımız abone-maliyet ilişkisi…
Bu çip amortismanı meselesi, öyle benim uydurduğum bir şey değil. Michael Burry evet, “The Big Short”un adamı Kasım 2025’te tam da bunu balonun kanıtı olarak öne sürdü.
İddiası şu şekildeydi. Hyperscaler’lar AI donanımının “faydalı ömrünü” 5-6 yıla uzatarak amortismanı olduğundan az gösteriyor, kârı şişiriyorlar. Hesabına göre 2026-2028 arası yaklaşık 176 milyar dolarlık amortisman eksik gösterilebilir. Microsoft CEO’su Nadella’nın “tek bir nesil için dört-beş yıllık amortismana takılıp kalmak istemedim” itirafı da teknolojik eskimenin muhasebe takviminden hızlı olduğunu doğruluyor.
Ama Dürüst Olalım Karşı Taraf da Var
Defans ve Forensic işi yapan biri olarak bir şeyi asla yapmamalıyım. Tek taraflı anlatı dedirtmem kendime 🙂 Zitron’un tezi güçlü ama çürütülebilir yerleri de var.
“Çip 3 yılda çöp olmuyor.” Eski GPU’lar ölmüyor, teknoloji hiyerarşisinde aşağı kayıyor. frontier eğitimden > inference’a > fine-tuning’e… CoreWeave’in 2020 model A100 çipleri hâlâ dolu olarak çalışıyormuş. İade edilen H100’ler orijinal değerinin %95’iyle yeniden kiralandığı da söyleniyor. Yani “3 yılda frontier eğitim için değersiz” doğru; “3 yılda tamamen çöp” biraz abartmış olabilirim ni?
“Bu dot-com balonu değil, çünkü kar var.” JPMorgan, AI’ın klasik finansal balon kriterlerini karşılamadığı sonucuna vardı. Fed Başkanı Powell da net bir ayrım yaptı. AI şirketleri gerçek gelir üretiyor, veri merkezi harcamaları ekonomik büyümeye katkı sağlıyor. Nvidia’nın %53 net marjı, dot-com döneminde zirvede kârlı olan şirketlerin ~%14’lük oranıyla kıyaslanınca ciddi bir fark da var.
Peki dot-com analojisi gibi değilse ne bu? Bunu bir kanıt değil, ders olarak okumak lazım. Hani bazıları da diyor ki bu bir balon değil patlamayacak sadece düzeltme olacak! O düzeltme de kimi batıracak kimi indirecek belli değil tabi…
Tarih “Balon Patladığında” çöken şirketleri konuştu!
Kısacası teknolojiyi hiç konuşmadı! 2000-2002 dot-com çöküşüne bakın. Nasdaq %78 düştü, yaklaşık 5 trilyon dolarlık piyasa değeri buharlaştı. Pets.com ve Webvan sıfırlandı, kapandı. Ama internet ölmedi. Amazon’un hissesi 107 dolardan 5 dolara indi yani %95 kayıp ama şirket ölmedi, bugünün devi oldu. Cisco %80 değer kaybetti, halen daha bu yahudi aklı ayakta…
Balon patladığında ölen aşırı fonlanmış şirketlerdi. Teknolojinin kendisi kaldı, yaygınlaştı, hayatta kalanlar güçlendi. Teknoloji değişti evrimleşti ve bugünkü halini aldı. Yani AI balonu patlamasa da batan batacak kalan sağlar bizimdir!
Bugünkü konsensüs de tam olarak bunu bekliyormuş. Söylenene göre “çöküş değil, düzeltme.” Analistlerin ağırlıklı görüşü, AI startuplarının %50-70’inin 2028’e kadar batacağı ya da konsolide olacağı yönünde tıpkı dot-com patlaması gibi ama patlama kalimesi kullanmıyorlar. Düzeltme diyorlar 🙂 Ama altyapı (çipler, modeller) elektrik ve internet gibi kalıcı olacak. Yani birkaç oyuncu batsa bile araç kalıyor, ucuzluyor, herkesin eline geçiyor.
Herkesin eline mi geçiyor?
Bu da biraz abartı olacak. Düşünsenize 20 dolarlık AI paketi bu düzeltme / patlamadansonra 200 dolara çıktığında aboneliğinizi devam ettirecek misiniz? Ya da 200 dolarlık paketiniz 2000 dolara çıktığında 100 abonelikten 20 aboneliğe düşmeyecek mi şirketiniz? Herkes kullanmayacak sadece şu kişiler kullanacak kuralları gelmeyecek mi?
Ve işte burada en güzel ironi bu senaryoda en şanslı kişi, bireysel kullanıcı olacak. Balon sönerken şirketler yatırımcı parasıyla fiyatları bilerek düşük tutuyor. Modeller commodity haline gelir, açık ağırlıklı modeller yaygınlaşır ve kazanan, kendi altyapısını kurabilen olur. Enkazdan çıkan, ucuzlayan araçtır. Belki de sönmesini kutlamak gereken bir parti bile vardır bu işin sonunda — hangi kanadın haklı çıkacağına bağlı.
Ya adamlar açık açık söylüyor zaten 20 dolarlık pakette bir video ürettiğinizde 200 dolarlık bir maliyet çıkıyor! 20 dolarlık pakette öyle bir promt girip soru soruyorsunuz ki 80-100 dolarlık maliyeti var!
Peki Ya Balon Değil de Asıl Mesele Kontrolse?
Şimdi işin tüyler ürperten tarafına geçelim. Zitron “bu iş ekonomik olarak çökecek” derken, Stuart Russell bambaşka bir yerden yapay zeka teknolojisine resmen yumruk atıyor… “Çökmese bile, kontrolü elinizde tutabilecek misiniz?”
Russell’ın sorusu şu:
Kendimizden çok daha zeki makineler yaptığımızda (yaratmak Allah’a mahsus), biz insanlar üstünlüğümüzü ve özerkliğimizi koruyabilecek miyiz?
“Fişi çekeriz” efsanesi:
Russell diyor ki, yeterince zeki bir sistem, “öldüğünde” görevini tamamlayamayacağını bilir…
Olmayacak tabi kapalı bir sisteme koyup bu sistemlerin limitlerini açtıklarında sağı solu hacklediklerine şahit oluyoruz. Deneme yaptık kontrolden çıktılar fişlerini çektik diye AI şirketleri her gün yeni bir vaka paylaşıyor. Sanıyor musun evrimleşen bu teknoloji dolayısıyla kapatılmaya direnmek onun için mantıklı bir alt hedef haline gelir. Yani off-switch’i basmak sandığınız kadar kolay olmayabilir.
- AGI ve 2030: Bazı senaryolarda yapay genel zekanın 2030’a kadar birçok insan işini üstlenebileceğini konuşuyor. (
- Mevcut sistemler bile “yalan söylüyor ve kendini koruyor”: Bu, benim geçen yazımdaki sycophancy (dalkavukluk) meselesiyle birebir örtüşüyor. Model sizi memnun etmek için optimize edildiğinde, doğruyu değil, “beğenilecek cevabı” üretiyor. Russell buna güvenlik sorunu diyor ben de öyle demiştim.
Neden hükümetler düzenleme yapmıyor?
Şirketler AGI yarışında bir mahkumun ikilemi içinde — “ben durursam rakip kazanır” — korkusuyla kimse frene basamıyor. O açıklamalar da yalan yok yavaşlayalım falan hikaye arkada tam gaz devam ediyor…
İki Adamı Yan Yana Koyunca
Zitron ve Russell görünüşte zıt şeyler söylüyor.
- Zitron: “Bu teknoloji abartıldığı kadar iyi değil, ekonomik olarak sürdürülemez, balon patlayacak.”
- Russell: “Bu teknoloji o kadar güçlü olabilir ki, kontrolü kaybedebiliriz.”
Biri “cılız”, diğeri “fazla güçlü” diyor. Ama ikisi de aynı hastalığı işaret ediyor: hype ve gerçeğin birbirinden kopması. Zitron finansal balonu, Russell ise “süper zeka her an geliyor” anlatısının içindeki abartıyı eleştiriyor. İkisi de diyor ki: Salondaki herkes bağırıyor, kimse rakamlara ve risklere soğukkanlı bakmıyor.
Benim naçizane görüşüm?
Teknoloji gerçek ve kalıcı (Russell ‘in haklı tarafları var), ama etrafındaki finansal balon şişkin ve sönecek (Zitron da haklı). Balon söndüğünde ölen şirketler olacak, ama araç kalacak. Ve o araç, kontrol problemini çözebilirsek, hepimizin işine yarayacak; çözemezsek… goril problemi kapıda…
Bir de şunun altını çizmek isterim her yerde de üstüne basa basa söylerim! Tırnak işareti ünlem de koyalım ve çizelim lütfen!
Yapay zeka şuan emekleme aşamasına geçmiş bir bebek! Bu bebek yarın öbürgün ayağa kalkmaya çalışacak bu sırada düşecek kafasını vuracak! Tekrar düşecek ve tekrar kalkacak! Amma ve lakin elinde sonunda yürümeyi öğrenecek. Daha çok küçük! Yarın yürümeye hatta koşmaya başladığında ne olacak sen onu düşün!
Peki Ne Yapmalıyız?
- Yatırımcıysanız: “Çöküş değil düzeltme” baz senaryo, yerseniz tabi… ama konsensüs geçmişte 2000 ve 2008’i de kaçırdı. “Çoğunluk sakin” kendi başına güvence değildir.
- Kullanıcıysanız: Muhtemel kazanan sizsiniz. Açık ağırlıklı modelleri öğrenin, kendi altyapınızda çalıştırmayı deneyin. (Bknz Alican Kiraz abimiz) Balon sönse de araç elinizde kalır…
- Herkesse: Yapay zekayı bir “onay makinesi” değil, eleştirel bakın… “Bu plan işe yarar mı?” değil, “bu planın en zayıf noktası ne?” diye sorun. Ve modelin her onayına değil, her duruma bakın…
AI Balonunu ne zaman patlatıyoruz?
Tarihini kimse bilmiyor? Bilen de kesin yalan söylüyordur (belki dalkavukluktandır) Ama izlenecek işaretler belli başlı ortada duruyor… Büyük bir AI startup’ının çöküşü, yatırım büyümesinin yavaşlaması, halka açılıp para toplamaya çalışması, kurumsal AI harcamalarında geri çekilme… Bunlar gündeme düştüğünde konuşuruz. O zamana kadar çayımızı demleyip rakamları izlemeye devam.